Shloka 15
Śuka’s Nirveda: Vyāsa’s Admonition on Dharma, Impermanence, and ‘Imperishable Wealth’ (अक्षय-धन)
सत्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते । ऋग्यजु:सामगो विद्वान् षट्कर्मा पात्रमुच्यते
satkṛtā caikapatnī ca jātyā yoniriheṣyate | ṛgyajuḥsāmago vidvān ṣaṭkarmā pātram ucyate ||
પોતાની જ જાતિના ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી, પતિ દ્વારા સન્માનિત અને એકપતિનિષ્ઠ સ્ત્રીને અહીં ‘ઉત્તમ યોનિ’ માનવામાં આવે છે; તેથી એવી માતાથી જન્મેલો પુરુષ જન્મથી શુદ્ધ ગણાય છે. અને જે બ્રાહ્મણ ઋગ્, યજુઃ અને સામવેદનો વિદ્વાન થઈ સદા ષટ્કર્મોનું અનુષ્ઠાન કરે છે, તે કર્મથી શુદ્ધ અને દાન મેળવવાનો ઉત્તમ પાત્ર કહેવાય છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes two bases of worthiness: purity by birth (being born from a respected, faithful, well-born mother) and purity by conduct (a Brāhmaṇa’s Vedic learning and steady performance of the six prescribed duties), concluding that such a person is a ‘pātra’—a fit recipient of gifts and social trust.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira by describing markers of social and ritual eligibility: the mother’s recognized virtue and lineage, and the Brāhmaṇa’s Vedic competence together with disciplined performance of traditional obligations.