Shloka 17
षड्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो>प्यबुद्धिमान् । एतन्नानात्वमित्युक्त सांख्यश्रुतिनिदर्शनात्
ṣaḍviṁśena prabuddhena budhyamāno 'py abuddhimān | etan nānātvam ity uktaṁ sāṅkhyaśruti-nidarśanāt ||
વસિષ્ઠ બોલ્યા—છવ્વીસમા તત્ત્વ (પરમાત્મ-પ્રકાશ)થી પ્રબુદ્ધ થઈને પણ જીવ જડસમૂહને જાણીને પણ અજ્ઞાની જ રહે છે; કારણ કે ક્ષેત્ર (પ્રકૃતિ) જાણીને પણ તે પરમાત્માને જાણતો નથી. આ જ અજ્ઞાન જીવના નાનાત્વરૂપ બંધનનું કારણ કહેવાયું છે—સાંખ્યશાસ્ત્ર અને શ્રુતિપ્રમાણે જેમ દર્શાવ્યું છે।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Knowing the inert or material aggregate is not the same as knowing the Supreme Self. Without realization of the Supreme, the jīva remains in ignorance, and that ignorance generates bondage experienced as multiplicity (nānātva).
In Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains a philosophical point: the soul may gain a kind of awakening that enables it to cognize the material domain, yet it remains truly unwise if it fails to recognize the Supreme Reality. He supports this by appealing to Sāṅkhya categories and to śruti authority.