Shloka 20
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
तदा विशुद्धों भवति प्रकृते: परिवर्जनात् । अन्यो5हमन्येयमिति यदा बुध्यति बुद्धिमान्,इस तरह ज्ञानवान् पुरुष जब यह जान लेता है कि मैं अन्य हूँ और यह प्रकृति मुझसे भिन्न है, तब वह प्रकृतिसे रहित हो जानेसे अपने शुद्ध स्वरूपमें स्थित होता है
tadā viśuddho bhavati prakṛteḥ parivarjanāt | anyo 'ham anyeyam iti yadā budhyati buddhimān |
ત્યારે પ્રકૃતિ સાથેનું તાદાત્મ્ય ત્યજી દેવાને કારણે તે વિશુદ્ધ બને છે. જ્યારે બુદ્ધિમાન પુરુષ યથાર્થ સમજે—“હું અન્ય છું અને આ પ્રકૃતિ મારીથી ભિન્ન છે”—ત્યારે તે પ્રકૃતિથી અલિપ્ત થઈ પોતાના શુદ્ધ સ્વરૂપમાં સ્થિર થાય છે.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches viveka (discriminative knowledge): realizing that the true self (ātman/puruṣa) is distinct from Prakṛti. When one abandons identification with Prakṛti’s qualities and changes, one becomes ‘viśuddha’—established in one’s pure nature.
Vasiṣṭha is instructing on liberation-oriented wisdom in the Śānti Parva’s reflective discourse. He explains the inner shift by which a wise person separates the sense of ‘I’ from material nature, leading to purification and abiding in the self.