Shloka 14
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
स्थिरीकृत्येन्द्रियग्रामं मनसा मिथिलेश्वर । मनो बुद्धया स्थिरं कृत्वा पाषाण इव निश्चल:
sthirīkṛtyendriyagrāmaṁ manasā mithileśvara | mano buddhyā sthiraṁ kṛtvā pāṣāṇa iva niścalḥ ||
વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે મિથિલેશ્વર! જ્યારે યોગી મન વડે સર્વ ઇન્દ્રિયસમૂહને સ્થિર કરે છે અને બુદ્ધિ વડે મનને દૃઢ બનાવી પથ્થર સમો નિશ્ચલ થઈ જાય છે, ત્યારે શાસ્ત્રવિધિ જાણનારા વિદ્વાન પુરુષો પોતાના પ્રત્યક્ષ અનુભવથી જ તેને યોગમાં સ્થિત કહે છે।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Yoga is defined here as inner steadiness: first restraining the senses through the mind, then stabilizing the mind through discriminative intellect (buddhi), until one becomes unwavering and motionless in concentration; such stability is what the śāstra-knowing wise recognize as genuine yogic attainment.
In Śānti Parva, Vasiṣṭha instructs the king of Mithilā (Janaka) on yogic discipline, describing the practical criterion by which a practitioner is deemed ‘yoga-yukta’: mastery over senses and mind culminating in unshakable stillness.