Shloka 39
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
निस्तत्त्वं पज्चविंशस्य परमाहुर्निंदर्शनम् । सर्गस्य वर्गमाधारं तत्त्वं तत्वात्ू सनातनम्
nistattvaṃ pañcaviṃśasya paramāhur nirdarśanam | sargasya vargam ādhāraṃ tattvaṃ tattvāt tu sanātanam ||
વસિષ્ઠે કહ્યું—કેટલાક કહે છે કે પંચવીસમું તત્ત્વ જ પરમ નિર્દેશ છે, જે પ્રગટ શ્રેણીઓથી પર છે. તે જ સમગ્ર સૃષ્ટિ-વર્ગનો સનાતન આધાર છે—પરિવર્તનશીલ તત્ત્વોથી ભિન્ન રહીને પણ તેમને ધારણ કરનાર.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the changing, enumerated principles of creation from an eternal conscious ground: the twenty-fifth principle (Puruṣa/Paramātman) is presented as the supreme indicator and the timeless substratum supporting all manifested categories.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-like framework, clarifying how some thinkers classify the ultimate conscious reality as distinct from the material principles and as the enduring support of the cosmos.