Shloka 35
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यगनिदर्शनम् । बुध्यमानाप्रबुद्धानां पृथग्पृथगरिंदम
etannidarśanaṃ samyag asamyag-anidarśanam | budhyamānāprabuddhānāṃ pṛthak pṛthag ariṃdama ||
આ સમ્યક જ્ઞાન અને અસંમ્યક જ્ઞાનનું દૃષ્ટાંત છે. હે શત્રુદમન! જે લોકો સમજવા લાગ્યા છે પરંતુ હજી પૂર્ણ રીતે જાગૃત નથી, તેમને આ બંને અલગ-અલગ જણાય છે. જ્ઞાનીજનનું જ્ઞાન યુક્તિસંગત અને પ્રમાણસમર્થ હોવાથી ઉત્તમ અને અજ્ઞાનીની ધારણાથી ભિન્ન છે; પરંતુ અજ્ઞાનીનું তথાકથિત જ્ઞાન અપ્રમાણિક અને તર્કવિહિન હોવાથી યોગ્ય નથી—તે પૂર્વોક્ત સમ્યક જ્ઞાનથી સર્વથા જુદું છે.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Vasiṣṭha distinguishes valid, reasoned knowledge (samyak-jñāna) from unreliable, ungrounded notions taken as knowledge by the ignorant. True understanding is marked by coherence and proper justification; false understanding lacks these and must be recognized as separate.
In a didactic exchange within Śānti Parva, Vasiṣṭha addresses a king (called ariṃdama) and clarifies how to tell right insight from mistaken views, especially for seekers who are in the process of awakening but not yet fully established in wisdom.