Shloka 19
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
यदेव योगा: पश्यन्ति सांख्यैस्तदनुगम्यते । एकं सांख्यं च योगं च य: पश्यति स बुद्धिमान्
yad eva yogāḥ paśyanti sāṅkhyais tad anugamyate | ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa buddhimān |
યોગીઓ જે પરમ તત્ત્વનું પ્રત્યક્ષ દર્શન કરે છે, સાંખ્યજ્ઞો પણ વિવેક દ્વારા એ જ તત્ત્વ સુધી પહોંચે છે. પદ્ધતિ ભિન્ન હોવા છતાં ફળની દૃષ્ટિએ સાંખ્ય અને યોગ એક જ છે એમ જે જુએ, તે જ બુદ્ધિમાન છે.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Sāṅkhya and Yoga are presented as two complementary disciplines that culminate in the same realization of the highest Reality; wisdom lies in recognizing their unity in result rather than insisting on a sectarian difference of method.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha speaks as a teacher, clarifying philosophical harmony: yogic direct realization and Sāṅkhya’s discriminative knowledge converge on the same truth, so the listener should not treat them as ultimately opposed.