Shloka 28
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अज्ञानवश वह अपनेमें सत्त्व, रज, तम-इन त्रिविध गुणों और धर्म, अर्थ एवं कामका अभिमान कर लेता है ।। प्रकृत्या55त्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत । स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रिया:
ajñānavaśaḥ sa ātmany eva sattva-rajas-tamaḥ—iti trividha-guṇānāṃ ca dharma-artha-kāmānāṃ cābhimānaṃ karoti || prakṛtyā ātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta | svadhākāra-vaṣaṭkārau svāhākāra-namaskriyāḥ ||
અજ્ઞાનવશ તે પોતાના માં સત્ત્વ, રજ, તમ—આ ત્રિગુણો તથા ધર્મ, અર્થ અને કામનો પણ અભિમાન કરી બેસે છે. અને પ્રકૃતિના બળથી આત્મા જ આત્માને આ રીતે અનેક ભેદોમાં વહેંચી લે છે—‘સ્વધા’ અને ‘વષટ્’ના ઉચ્ચાર, ‘સ્વાહા’કાર અને નમસ્કાર-ક્રિયા વગેરેમાં પણ પોતાને જ જોડીને.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that ignorance makes one falsely identify the Self with nature’s guṇas and with life-goals (dharma, artha, kāma), and even with ritual roles and formulae. This egoic ‘I’ and ‘mine’ is a superimposition; liberation requires discerning the Self as distinct from prakṛti and its conditioned activities.
Vasiṣṭha is instructing about the inner cause of bondage: the mind, under prakṛti and ajñāna, fragments identity into many labels—ethical, economic, sensual, and ritual—thereby obscuring the true Self. The passage functions as a philosophical admonition within Śānti Parva’s teachings on peace and liberation.