Shloka 49

Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State

Yājñavalkya–Janaka

Devanagari script

एवमव्यक्तविषयं क्षरमाहुर्मनीषिण: । पज्चविंशतिमो यो<यं ज्ञानादेव प्रवर्तते,इस प्रकार ज्ञानी पुरुष प्रकृतिसे उत्पन्न हुए पदार्थोंको क्षर कहते हैं। उपर्युका चौबीस तत्त्वोंसे भिन्न जो पचीसवाँ तत्त्व--परमपुरुष परमात्मा बताया गया है, वही अक्षर है। उसकी प्राप्ति ज्ञानसे ही होती है

Transliteration

evam avyaktaviṣayaṁ kṣaram āhur manīṣiṇaḥ | pañcaviṁśatimo yo 'yaṁ jñānād eva pravartate ||

Translation

વસિષ્ઠે કહ્યું—જેનું ક્ષેત્ર અને આધાર અવ્યક્ત પ્રકૃતિ છે, તેને જ્ઞાનીજન ‘ક્ષર’ કહે છે. પરંતુ ચોવીસ તત્ત્વોથી ભિન્ન જે પચ્ચીસમું તત્ત્વ—પરમપુરુષ, પરમાત્મા—તે જ ‘અક્ષર’ છે. તેની પ્રાપ્તિ માત્ર યથાર્થ જ્ઞાનથી જ થાય છે.

Word by Word

एवम्thus

अव्यक्त-विषयम्having the unmanifest as its object/domain

क्षरम्the perishable (principle/entity)

आहुःthey have said/call

मनीषिणःthe wise (sages)

पञ्चविंशतिमःthe twenty-fifth

यःwho/which

अयम्this

ज्ञानात्from/through knowledge

एवindeed/only

प्रवर्ततेproceeds/comes forth/operates

Speaker

वसिष्ठ उवाच

Characters & Entities

व

वसिष्ठ (Vasiṣṭha)

अ

अव्यक्त (Avyakta / Prakṛti)

प

परमपुरुष (Paramapuruṣa)

प

परमात्मा (Paramātman)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes