Shloka 18
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
हिरण्यगर्भो भगवानेष बुद्धिरिति स्मृत: । महानिति च योगेषु विरिज्चिरिति चाप्यज:
hiraṇyagarbho bhagavān eṣa buddhir iti smṛtaḥ | mahān iti ca yogeṣu viriñcir iti cāpy ajaḥ |
વસિષ્ઠે કહ્યું—પરમેશ્વરથી ઉત્પન્ન, સર્વના અગ્રજ ભગવાન હિરણ્યગર્ભ ‘બુદ્ધિ’ તરીકે સ્મૃત છે. યોગશાસ્ત્રોમાં તેઓ ‘મહાન’ કહેવાય છે. તેમને ‘વિરિંચિ’ તથા ‘અજ’ પણ કહે છે.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse equates multiple philosophical and devotional names—Buddhi (cosmic intelligence), Mahān/Mahat (the great principle), Viriñci (creator aspect), and Aja (the unborn)—as referring to the same primordial divine principle, Hiraṇyagarbha, emphasizing unity behind different doctrinal vocabularies.
Vasiṣṭha is instructing by identifying the supreme, first-origin principle using terms familiar to different traditions (Sāṅkhya and Yoga), clarifying that these are not competing entities but alternate names for the same cosmic source.