Shloka 91
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
Devanagari script
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्वेव सर्वश: । आक्रम्य गतय: सूक्ष्माश्चरत्यात्मा न संशय:
Translation
સ્વપ્નાવસ્થામાં પોતાના-પોતાના સ્થાનોમાં સ્થિત સર્વ ઇન્દ્રિયોની સર્વ ગતિઓને આક્રાંત કરીને જીવાત્મા સૂક્ષ્મ વિષયોમાં વિચરે છે—એમાં સંશય નથી.
Word by Word
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Genitive, Plural
स्वस्थानेषुin their own places
स्वस्थानेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वस्थान
FormNeuter, Locative, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सर्वशःentirely/in every way
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः
आक्रम्यhaving overpowered/occupied
आक्रम्य:
TypeVerb
Rootआ-क्रम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
गतयःmovements/courses
गतयः:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Plural
सूक्ष्माःsubtle
सूक्ष्माः:
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormFeminine, Nominative, Plural
चरतिmoves/roams
चरति:
TypeVerb
Rootचर्
FormPresent, Indicative, Parasmaipada, Third, Singular
आत्माthe self (jiva)
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
संशयःdoubt
संशयः:
TypeNoun
Rootसंशय
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes