Shloka 9
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
देवर्षिविषयान् ज्ञात्वा योगानामपि चेश्वरान् | प्रजापतीनां विषयान् ब्रह्मणो विषयांस्तथा
bhīṣma uvāca | devarṣi-viṣayān jñātvā yogānām api ceśvarān | prajāpātīnām viṣayān brahmaṇo viṣayāṁs tathā ||
ભીષ્મે કહ્યું—હે નરેશ્વર! દેવર્ષિઓના વિષયો, યોગોની અધિષ્ઠાત્રી શક્તિઓ, પ્રજાપતિઓના વિષયો અને બ્રહ્માના વિષયો પણ જાણી લેતાં સાધક આ મહાન પદોની પણ મર્યાદા તથા તેમના ફલ-દોષ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે. આ વિવેકજ્ઞાનથી તે વિષયાસક્તિ ત્યજી મુક્તિ તરફ દોરી જતાં ઉચ્ચ માર્ગ માટે યોગ્ય બને છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True spiritual progress requires discerning knowledge of even the highest cosmic and yogic attainments—understanding their ‘domains’ (viṣayas) and limits—so that the seeker does not mistake exalted experiences for final liberation and instead cultivates detachment and the liberating path.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and liberation. Here he continues a philosophical exposition, pointing to comprehensive knowledge of cosmic hierarchies (devarshis, Prajapatis, Brahma) and yogic powers as part of the discriminative wisdom that supports moksha-oriented practice.