Shloka 74
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
तत्र तान् प्रवहो वायु: प्रतिगृह्लाति भारत । वीतरागान् यतीन् सिद्धान् वीर्ययुक्तांस्तपोधनान्
tatra tān pravaho vāyuḥ pratigṛhlāti bhārata | vītarāgān yatīn siddhān vīryayuktāṁs tapodhanān ||
ભીષ્મે કહ્યું—હે ભારત! ત્યાં ‘પ્રવહ’ નામના વાયુના અધિષ્ઠાતા દેવતા, વીતરાગ, સંયમી, સિદ્ધ, તેજસ્વી અને તપોધન યતિઓને સૂર્યના અધિકારથી પોતાના અધિકારમાં ગ્રહણ કરે છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Detachment and disciplined ascetic practice elevate a person’s post-mortem course: perfected, passionless renouncers are ‘received’ by higher cosmic agencies, indicating that spiritual attainment aligns one with subtler, superior realms rather than ordinary destinations.
Bhīṣma describes a cosmological process: in a particular region/phase, the Pravaha wind-deity takes charge of accomplished ascetics—vītarāga yatis and siddhas—signifying their transition under a higher divine jurisdiction.