Shloka 7
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
अपने-अपने पक्षमें युक्तियुक्त कारण ग्राह्म होता है तथा सिद्धान्तके अनुकूल हितकारक वचन मानने योग्य समझा जाता है। शिष्ट पुरुषोंद्वारा सम्मानित तुम-जैसे लोगोंको श्रेष्ठ पुरुषोंका ही मत ग्रहण करना चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | pratyakṣe tvāṃ yogāḥ sāṅkhyāḥ śāstra-viniścayāḥ | ubhe caite mate tattve mama tāta yudhiṣṭhira ||
ભીષ્મે કહ્યું—પ્રત્યક્ષ અનુભવના વિષયમાં યોગીઓ મુખ્યત્વે પ્રત્યક્ષ-પ્રમાણને જ માન આપે છે, અને સાંખ્યના અનુયાયીઓ શાસ્ત્ર-પ્રમાણ તથા સિદ્ધાંત-નિશ્ચય પર વિશ્વાસ રાખે છે. તાત યુધિષ્ઠિર! મને આ બંને મત તત્ત્વતઃ સત્ય જણાય છે. તેથી જે વાત યુક્તિયુક્ત, હિતકારક અને સિદ્ધાંતને અનુરૂપ હોય તે ગ્રહણ કરવી જોઈએ—વિશેષ કરીને શિષ્ટસંમતોને શિષ્ટોનું જ મત સ્વીકારવું જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma affirms that different orthodox paths can be valid: Yoga tends to privilege direct perception/experience, while Sāṅkhya emphasizes scriptural and doctrinal certainty. He advises accepting views that are well-reasoned, beneficial, and endorsed by the wise.
During Bhishma’s instruction to Yudhiṣṭhira in the Śānti Parva, he addresses a philosophical question about competing doctrines. He explains how Yoga and Sāṅkhya differ in their preferred sources of knowledge, yet both can be true in their own way.