Shloka 7
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
हंस उवाच इदं कार्यममृताशा: शृणोमि तपो दम: सत्यमात्माभिगुप्ति: । ग्रन्थीन् विमुच्य हृदयस्य सर्वान् प्रियाप्रिये स्वं वशमानयीत
haṃsa uvāca | idaṃ kāryam amṛtāśāḥ śṛṇomi tapo damaḥ satyam ātmābhiguptiḥ | granthīn vimucya hṛdayasya sarvān priyāpriye svaṃ vaśam ānayet |
હંસે કહ્યું—અમૃતની આશા રાખનારાઓ! મેં સાંભળ્યું છે કે તપ, ઇન્દ્રિયસંયમ, સત્ય અને આત્મરક્ષા (મનનો નિગ્રહ) એ જ શ્રેષ્ઠ સાધનાઓ છે. હૃદયની સર્વ ગાંઠો છોડી, પ્રિય અને અપ્રિય—બન્નેને પોતાના વશમાં લાવવું; એટલે તેમના કારણે ન હર્ષ, ન વિષાદ થવા દેવો.
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse teaches inner mastery: cultivate tapas (disciplined effort), dama (sense-restraint), satya (truthfulness), and vigilant self-guarding, and untie the heart’s knots of attachment so that pleasure and pain no longer dominate one’s responses.
Haṃsa, speaking as a spiritual instructor, addresses seekers of the deathless and summarizes the practical disciplines that lead toward liberation: ethical truth, restraint, austerity, and detachment from emotional reactivity to what is liked or disliked.