Shloka 11
अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
यत्र तत्र कथं जाता: स्वयोनिं मुनयो गता: । शुद्धयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथा परे,ऋषि-मुनि जहाँ-तहाँ जन्म ग्रहण करके अर्थात् जो शुद्ध योनिमें और दूसरे जो विपरीत योनिमें उत्पन्न हुए हैं, वे सब ब्राह्मणत्वको कैसे प्राप्त हुए?
yatra tatra kathaṁ jātāḥ svayoniṁ munayo gatāḥ | śuddhayonau samutpannā viyonau ca tathā pare ||
જનકે પૂછ્યું—મુનિઓ જ્યાં-ત્યાં જન્મ લઈને પણ પોતાની યોગ્ય આધ્યાત્મિક વંશપરંપરામાં કેવી રીતે પ્રતિષ્ઠિત થયા? શુદ્ધ યોનિમાં જન્મેલા અને વિપરીત/અનિયમિત યોનિમાં જન્મેલા—એ બધા બ્રાહ્મણત્વને કયા ઉપાયથી પ્રાપ્ત થયા?
जनक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: if sages can arise from varied births, then Brahminhood cannot be reduced to mere birth; it must be connected to inner purification—truthfulness, self-control, austerity, learning, and realization—through which one ‘attains’ the rightful spiritual status.
King Janaka, in a dialogue on dharma in the Śānti Parva, challenges a simplistic birth-based view of varna by asking how ṛṣis and munis born in both ‘approved’ and ‘irregular’ circumstances nevertheless became acknowledged as Brahmins.