Shloka 115
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
उन्मादन शतावर्त गज्भातोयाद्रमूर्थज । चन्द्रावर्त युगावर्त मेघावर्त नमो<स्तु ते
unmādana-śatāvarta-gaṅgā-bhātoya-ārdra-mūrdhaja | candrāvarta-yugāvarta-meghāvarta namo 'stu te ||
ભીષ્મે કહ્યું— હે જગતને મોહરૂપ ઉન્માદમાં નાખનાર! જેમના મસ્તક પર ગંગાની સૈકડો તરંગો અને ભમરો ઊઠતા રહે છે, જેમની જટાઓ સદા તેના જળથી ભીની રહે છે; હે ચંદ્રને ક્ષય-વૃદ્ધિના ચક્રમાં પ્રવર્તાવનાર, યુગોની પુનરાવર્તન કરાવનાર, અને મેઘોને ગતિ આપનાર—તમને નમસ્કાર છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverent recognition of the divine as the regulator of cosmic processes—delusion and clarity, lunar time, the turning of ages, and the movement of clouds—suggesting that dharma is lived best with humility before the vast forces that shape human perception and the natural world.
In Shanti Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira and, in the course of his discourse, offers a hymn of praise describing the deity’s cosmic attributes—Ganga in the matted locks, the moon’s cycles, recurring yugas, and cloud-movements—ending with a formal salutation.