Shloka 52
वृत्ति-सत्सङ्ग-दान-धर्म
Livelihood, Virtuous Association, and Ethics of Giving
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु । अपां तु नीलिकां विद्यान्निर्मोक॑ भुजगेषु च
bhīṣma uvāca | śīrṣābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilājatu | apāṃ tu nīlikāṃ vidyān nirmokaṃ bhujageṣu ca ||
ભીષ્મે કહ્યું—હાથીઓના મસ્તકમાં જે દાહ કે પીડા થાય, તે જ તેમનો જ્વર માનવો. પર્વતોનો જ્વર શિલાજીત રૂપે પ્રગટ થાય છે. જળનો જ્વર ‘નીલિકા’ નામનો વિકાર છે—એવું જાણવું. અને સર્પોમાં કાંચળી ઉતરવી (નિર્મોક) એ જ તેમનો જ્વર કહેવાય છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That ‘fever’ (jvara) can be understood more generally as the distinctive affliction or outward sign of disorder for each category of being—animals, natural formations, and elements—so one should perceive suffering in a broad, comparative way rather than narrowly.
In the Śānti Parva instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues a didactic catalogue describing how different beings exhibit their own characteristic ‘fever’: elephants through head-heat, mountains through śilājatu exudation, waters through nīlikā, and serpents through the shedding of skin.