Shloka 7
Aśmagīta: Janaka’s Inquiry on Loss, Kāla, and the Limits of Control (अश्मगीता)
अभिजातो<स्मि सिद्धो5स्मि नास्मि केवलमानुष: । इत्येभिहेतुभिस्तस्य त्रिभिक्षित्तं प्रसिच्यते,इसीसे “मैं कुलीन हूँ, सिद्ध हूँ और कोई साधारण मनुष्य नहीं हूँ” ये अहंकारकी तीन धाराएँ मनुष्यके चित्तको सींचने लगती हैं
abhijāto ’smi siddho ’smi nāsmi kevalamānuṣaḥ | itye-bhir hetubhis tasya tribhiś cittaṃ prasicyate ||
“હું કુલીન છું, હું સિદ્ધ છું, હું માત્ર સામાન્ય મનુષ્ય નથી”—આ ત્રણ કારણોથી તેનું ચિત્ત સિંચાય છે; એટલે અહંકારની ત્રણ ધારાઓ આંતરિક ચેતનાને પોષવા લાગે છે.
जनक उवाच
Educational Q&A
Pride rooted in birth, achievement, and a sense of being more-than-human becomes a threefold cause that nourishes ego in the mind; ethical discipline requires recognizing and checking these self-exalting thoughts.
King Janaka is speaking reflectively, diagnosing how certain self-descriptions (“noble,” “accomplished,” “not ordinary”) function as causes that ‘water’ the mind—an image for how arrogance grows and takes hold internally.