Shloka 11
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् । बहुशो&तिप्रयत्नेन महता55त्मकृतेन ह
yathā hiraṇyakartā vai rūpyam agnau viśodhayet | bahuśo 'tiprayatnena mahatā ātmakṛtena ha |
ભીષ્મે કહ્યું—જેમ સુવર્ણકાર મહાન અને સ્વયં કરેલા પ્રયત્નથી ચાંદીને વારંવાર અગ્નિમાં મૂકી શુદ્ધ કરે છે, તેમ જીવ સૈકડો જન્મોમાં મનને શુદ્ધ કરી શકે છે. પરંતુ યજ્ઞાદિ અનુશાસનો અને શમ-દમ જેવા આત્મસંયમના સાધનો દ્વારા જો તે મહાન પ્રયત્ન કરે, તો એક જ જન્મમાં શુદ્ધ થઈ જાય છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Purification is possible but typically gradual across many lives; however, intense, self-applied discipline—especially sacrificial duty and inner/outer restraint (śama and dama)—can accelerate moral and mental purification even within a single lifetime.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner cultivation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira using a craftsman’s analogy: as silver is refined by repeated heating, the mind is refined by sustained effort; rigorous practice can compress what would take many births into one.