Shloka 12
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
चक्षुषी नासिकाकर्णो त्वक् जिद्वेति च पठचमी । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां ज्ञानानि कवयो विदु:
cakṣuṣī nāsikākarṇau tvak jihveti ca pañcamī | indriyāṇīndriyārthānāṃ jñānāni kavayo viduḥ ||
અસિતે કહ્યું—વિદ્વાનો કહે છે કે બે નેત્ર, નાસિકા, બે કાન, ત્વચા અને પાંચમી જીભ—આ પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિયો પોતાના-પોતાના વિષયોનું ગ્રહણ કરાવનારી છે. તેથી જ્ઞાનીજન જાણે છે કે ઇન્દ્રિય-જ્ઞાન જ જગતને જાણવાનો દ્વાર છે; તેથી તેને યોગ્ય રીતે સમજીને વશમાં રાખવું જોઈએ.
असित उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the five organs of knowledge (eyes, nose, ears, skin, tongue) as the instruments by which sense-objects are apprehended, implying that ethical life requires understanding and regulating sense-perception rather than being driven by it.
In Asita’s discourse in the Śānti Parva, he is explaining a classificatory teaching about the human faculties—specifically how knowledge of the external world arises through the senses—within a broader instruction on right understanding and self-mastery.