Shloka 126
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा । मन और वाणीको अर्थात् मनसहित समस्त इन्द्रियोंको बुद्धिद्वारा वशमें करे
tadetadupaśāntena boddhavyaṃ śucikarmaṇā |
ભીષ્મે કહ્યું—આ તત્ત્વ તે જ જાણે, જે અંતઃકરણથી શાંત હોય અને જેના કર્મ-આચરણ શુદ્ધ હોય. વિવેકબુદ્ધિરૂપ ‘નેત્ર’ દ્વારા મન અને વાણી સહિત સર્વ ઇન્દ્રિયોને વશમાં કરીને શમિત કરવી; પછી આત્મજ્ઞાનથી એ વિવેકજ્ઞાનને પણ શાંત કરવું; અને અંતે જીવાત્માને પરમાત્મામાં લીન કરવો. આ રીતે શુદ્ધ આચાર-વિચારથી યુક્ત સાધક સર્વ તરફથી નિવૃત્ત થઈ શાંતભાવમાં સ્થિત રહી પરમાત્માનું પ્રત્યક્ષ સાક્ષાત્કાર કરે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Realization of the highest truth requires inner calm and purity of conduct: restrain mind, speech, and senses through discriminative intellect; then transcend even that discriminative activity through Self-knowledge, culminating in absorption of the individual self into the Supreme.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira, presenting a contemplative discipline: progressive inward withdrawal and stilling of faculties leading to direct realization of the Supreme.