Shloka 19
Viṣṇor Māhātmya and Indriya-saṃyama (विष्णोर्माहात्म्यं तथा इन्द्रियसंयमः)
ततस्तं भगवान् धर्मो यज्ञं याजयत: स्वयम् । समाधान च भार्याया लेभे स तपसा परम्,तदनन्तर भगवान् धर्मने स्वयं सत्यका यज्ञ कराया। फिर सत्यने तपस्या करके अपनी पत्नी पुष्करधारिणीके मनकी जैसी स्थिति थी, वैसा ही उत्तम समाधान प्राप्त किया (उसे यह दृढ़ निश्चय हो गया कि हिंसासे बड़ी हानि होती है, अहिंसा ही परम कल्याणका साधन है)
tatastaṁ bhagavān dharmo yajñaṁ yājayataḥ svayam | samādhānaṁ ca bhāryāyā lebhe sa tapasā param ||
ત્યારબાદ ભગવાન ધર્મે સ્વયં તેને યજ્ઞ કરાવ્યો. પછી તેણે પરમ તપસ્યા દ્વારા પોતાની પત્નીના મનોભાવ વિષે ઉત્તમ સ્પષ્ટતા અને દૃઢ નિશ્ચય મેળવ્યો—હિંસા મહા અનર્થ કરે છે અને અહિંસા જ પરમ કલ્યાણનું સાધન છે.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse links ritual and ascetic discipline to ethical insight: through tapas one gains firm inner resolution, culminating in the recognition that violence leads to great harm and that non-violence (ahiṁsā) is the highest means to genuine welfare.
Dharma, revered as a divine authority on righteousness, personally arranges/causes a sacrifice to be performed. After this, the individual attains supreme mental clarity through austerity, arriving at a settled understanding aligned with his wife’s disposition and with the ethical conclusion favoring non-violence.