Shloka 30
परिव्राजक-आचारः (Conduct of the Wandering Renunciant) — Mahābhārata, Śānti-parva 269
चतुर्थोपनिषद् धर्म: साधारण इति स्मृति: । संसिद्धै: साध्यते नित्यं ब्राह्मणैर्नियतात्मभि:
caturthopaniṣad dharmaḥ sādhāraṇa iti smṛtiḥ | saṃsiddhaiḥ sādhyate nityaṃ brāhmaṇair niyatātmabhiḥ ||
કપિલે કહ્યું—તુરીય બ્રહ્મસંબંધિત ઉપનિષદીય સાક્ષાત્કાર સાથે જોડાયેલો જે અનુશાસન છે, સ્મૃતિ અનુસાર તે સામાન્ય (સર્વજન માટેનો) ધર્મ છે. પરંતુ તે સતત રીતે સિદ્ધ થતો માત્ર એવા બ્રાહ્મણો દ્વારા જ છે, જે આત્મસંયમી, તપથી સિદ્ધ અને બ્રહ્મનિષ્ઠ હોય—એમને જ તે માર્ગનું અવિરત આચરણ અને પરિપૂર્ણતા શક્ય છે.
कपिल उवाच
Educational Q&A
Upaniṣadic realization (turiya/Brahman-oriented knowledge) is presented as a universal dharma in principle, but in practice it is consistently attainable only by those who have strong self-restraint and spiritual maturity—disciplined aspirants perfected by tapas and steadiness of mind.
In the Śānti Parva’s instructional dialogue, Kapila is explaining a hierarchy of spiritual practice: although the highest contemplative discipline is said to be ‘common’ to all, its sustained observance and fruition require exceptional inner control and accomplished ascetic-spiritual preparation.