Shloka 18
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
श्रीहीन और आलसी पण्डितोंने कर्मोके त्यागसे मोक्ष मिलता है--ऐसा मत चलाया है। यह सुननेमें सत्य-सा आभासित होता है, परंतु है मिथ्या। इस मार्गमें किसीको वेदके सिद्धान्तोंका तनिक भी ज्ञान नहीं है ।।
śrīhīnā ālasī paṇḍitāḥ karmatyāgena mokṣo labhyata iti mataṃ pracāritavantaḥ; tac chravaṇe satyam iva pratibhāti, kintu mithyā. asmin mārge kasyacid api vedasiddhāntānāṃ kiñcid api jñānaṃ nāsti. na vai pāpair hriyate kṛṣyate vā yo brāhmaṇo yajate vedaśāstraiḥ | ūrdhvaṃ yajñaiḥ paśubhiḥ sārtham eti saṃtarpitas tarpayate ca kāmaiḥ ||
કપિલે કહ્યું—શ્રીવિહિન અને આળસુ પંડિતોએ ‘કર્મનો ત્યાગ કરવાથી મોક્ષ મળે’ એવો મત ફેલાવ્યો છે. સાંભળવામાં તે સત્ય જેવું લાગે છે, પરંતુ તે મિથ્યા છે; આ માર્ગમાં વેદસિદ્ધાંતનું લેશમાત્ર જ્ઞાન નથી. તેના વિરુદ્ધ, જે બ્રાહ્મણ વેદ-શાસ્ત્ર મુજબ યજ્ઞ કરે છે, તેને પાપ દબાવી શકતું નથી, ન પાપ તેને ખેંચી શકે છે. તે પોતાના યજ્ઞપુણ્ય અને યજ્ઞમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા પશુઓ સાથે ઊર્ધ્વ લોકોને પામે છે; અને પોતે ધર્મસંગત ભોગોથી તૃપ્ત થઈ બીજાને પણ તૃપ્ત કરે છે.
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila rejects the claim that mere abandonment of action leads to liberation, calling it a misleading doctrine born of ignorance of Vedic conclusions. He upholds disciplined Vedic action—especially yajña performed according to scripture—as a dharmic path that protects from sin and leads to higher attainments.
In a didactic discourse within the Śānti Parva, Kapila contrasts two approaches: a fashionable but false advocacy of karma-tyāga by idle scholars, and the orthodox Vedic model where a Brahmin performs sacrifices per Veda-śāstra, gains merit, ascends to higher worlds, and becomes a source of satisfaction for others through rightful enjoyments.