Shloka 49
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
Devanagari script
आपने सागरके तटपर सजल प्रदेशमें रहकर बड़ी भारी तपस्या की है, परंतु पहले कभी किसी तरह आपको यह बोध नहीं हुआ था कि मैं बड़ा धर्मवान् हूँ ।।
Transliteration
tataḥ siddhasya tapasā tava vipra śakuntakāḥ | kṣipraṃ śirasprajāyanta te ca sambhāvitās tvayā ||
Translation
પછી, હે વિપ્ર! જ્યારે તમારી તપસ્યા સિદ્ધ થઈ, ત્યારે પક્ષીઓ ઝડપથી તમારા માથા પર આવી બેઠાં; અને તમે તેને સંકેત માનીને પોતાને સન્માનયોગ્ય ગણવા લાગ્યા.
Word by Word
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सिद्धस्यof the accomplished/perfected one
सिद्धस्य:
TypeAdjective
Rootसिद्ध
FormMasculine, Genitive, Singular
तपसाby austerity/penance
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
विप्रO brahmin
विप्र:
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Vocative, Singular
शकुन्तकाःbirds
शकुन्तकाः:
Karta
TypeNoun
Rootशकुन्तक
FormMasculine, Nominative, Plural
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्र
शिरसिon (your) head
शिरसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Locative, Singular
अपजायन्तwere born/appeared (upon)
अपजायन्त:
TypeVerb
Rootअप-√जन्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
तेthey/those
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सम्भाविताःhonoured/respected
सम्भाविताः:
TypeAdjective
Rootसम्भावित
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
Speaker
तुलाधार उवाच
Characters & Entities
T
TulādhāraV
vipra (brāhmaṇa ascetic)Ś
śakuntakāḥ (birds)Ś
śiras (head)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes