Shloka 21
कालनियमः शोकशमनं च
Kāla as Regulator; Pacification of Grief
Devanagari script
यस्तु सम्मभिन्नवृत्त: स्याद् वीतशोकभयो नर: । अल्पेन तृषितो द्रह्मन् भ्रूणहत्यां न बुध्यते
Translation
જે મનુષ્ય શોક અને ભયથી રહિત હોવા છતાં સદાચારથી ભ્રષ્ટ હોય, તેને જો ધનની થોડીઘણી પણ તૃષ્ણા થાય, તો તે બીજાઓ પ્રત્યે એવો દ્રોહ કરી બેસે કે ભ્રૂણહત્યાજેવા પાપનું પણ ભાન રાખતો નથી.
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सम्मभिन्नवृत्तःone whose conduct is completely corrupted
सम्मभिन्नवृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्मभिन्नवृत्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्would be/is (in the sense of 'if he is')
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
वीतशोकभयःfree from grief and fear
वीतशोकभयः:
Karta
TypeAdjective
Rootवीतशोकभय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अल्पेनby/with a little (i.e., by a small amount)
अल्पेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
तृषितःthirsting/desirous
तृषितः:
Karta
TypeAdjective
Rootतृषित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्यय from √तृष्)
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्राह्मन्O Brahmin
ब्राह्मन्:
TypeNoun
Rootब्राह्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
भ्रूणहत्याम्the killing of an embryo (a grave sin)
भ्रूणहत्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootभ्रूणहत्या (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
बुध्यतेunderstands/realizes/considers
बुध्यते:
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes