Next Verse

Shloka 1

Jājali–Tulādhāra-saṃvāda: Yajña, Vṛtti, and Ātma-tīrtha (जाजलि-तुलाधार-संवादः)

युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! ये जो असंख्य भूपाल (प्राणशून्य होकर) इस भूतलपर सेनाके बीचमें सो रहे हैं इनकी ओर दृष्टिपात कीजिये। ये महान्‌ बलवान्‌ थे तो भी संज्ञाहीन होकर पड़े हैं

Yudhiṣṭhira uvāca—Pitāmaha, ye 'sakhyā bhūpālāḥ prāṇaśūnyā bhūtvā asmin bhūtale senā-madhye śerate, tān paśya. Ete mahā-bala-balavantaḥ santo 'pi saṃjñā-hīnāḥ patitāḥ.

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— પિતામહ! આ અસંખ્ય ભૂપાલોને જુઓ; પ્રાણશૂન્ય થઈ આ ભૂતલ પર સેનાઓની વચ્ચે પડ્યા છે. તેઓ મહાન અને બળવાન હતા, છતાં હવે સંજ્ઞાહીન થઈ પડ્યા છે।

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
पितामहO grandsire
पितामह:
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Vocative, Singular
येwho/which (those)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
असंख्याःcountless
असंख्याः:
TypeAdjective
Rootअसंख्य
FormMasculine, Nominative, Plural
भूपालाःkings
भूपालाः:
Karta
TypeNoun
Rootभूपाल
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राणशून्याःdevoid of life (lifeless)
प्राणशून्याः:
TypeAdjective
Rootप्राणशून्य
FormMasculine, Nominative, Plural
भूतलेon the earth/ground
भूतले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूतल
FormNeuter, Locative, Singular
सेनायाःof the army
सेनायाः:
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Genitive, Singular
मध्येin the midst
मध्ये:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमध्य
शेरतेlie (sleep)
शेरते:
TypeVerb
Rootशी
FormPresent (Laṭ), Third, Plural
एषाम्of these
एषाम्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Genitive, Plural
ओर्towards (Hindi loan; not classical Sanskrit)
ओर्:
TypeIndeclinable
Rootओर्
दृष्टिपातम्a look, a glance
दृष्टिपातम्:
Karma
TypeNoun
Rootदृष्टिपात
FormMasculine, Accusative, Singular
कुरुdo; cast (a look)
कुरु:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperative (Loṭ), Second, Singular
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
महान्तःgreat
महान्तः:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Plural
बलवन्तःstrong, powerful
बलवन्तः:
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), Third, Plural
तथापिeven so, nevertheless
तथापि:
TypeIndeclinable
Rootतथापि
संज्ञाहीनाःunconscious, senseless
संज्ञाहीनाः:
TypeAdjective
Rootसंज्ञाहीन
FormMasculine, Nominative, Plural
पतिताःfallen, lying down
पतिताः:
TypeAdjective
Rootपतित
FormMasculine, Nominative, Plural

युधिछिर उवाच

Y
Yudhishthira
B
Bhishma (Pitamaha)
K
kings (bhupalah)
E
earth (bhutala)
A
armies (sena)