Shloka 5
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अननेर्दूर्धर्षता ज्योतिस्ताप: पाक: प्रकाशनम् | शोको रागो लघुस्तैक्ष्णयं सततं चोर्ध्वभासिता
anagner durdharṣatā jyotis tāpaḥ pākaḥ prakāśanam | śoko rāgo laghutā tīkṣṇatvaṃ satataṃ cordhvabhāsitā ||
ભીષ્મે કહ્યું—અગ્નિના ગુણો આ છે: દુર્ધર્ષતા (સહન કરવું કઠિન), જ્યોતિ, તાપ, પાક (રાંધવું/પરિપક્વ કરવું), પ્રકાશ આપવો; તેમજ શોકસમાન દાહ, રાગસમાન લાલિમા, લઘુતા, તીક્ષ્ણતા, અને જ્વાળાનું સદાય ઉપર તરફ ઊઠીને પ્રકાશિત થવું—આ બધાં અગ્નિના લક્ષણો છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches recognition of a thing’s svabhāva (intrinsic nature) through its guṇas (observable qualities). Fire is defined not by name but by effects—heat, light, transformation, sharpness, and upward-rising radiance—encouraging ethical discernment by attending to consequences and characteristics.
In Śānti Parva’s instructional setting, Bhīṣma continues a didactic exposition, listing the defining properties of fire (agni) as part of a broader discussion that classifies and explains the qualities of entities in the world for reflective understanding.