Shloka 15
Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडड़ं च महेश्वरम् । प्रधानविनियोगज्ञ: परं ब्रह्मानुपश्यति
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍ-aṅgaṁ ca maheśvaram | pradhāna-viniyoga-jñaḥ paraṁ brahmānupaśyati ||
જે પંચતન્માત્રા તેમજ મન અને બુદ્ધિ—આ સાત સૂક્ષ્મ તત્ત્વોને શાશ્વત જાણે છે, ષડૈશ્વર્ય-સમ્પન્ન મહેશ્વરને યથાર્થ રીતે ઓળખે છે, અને પ્રધાન (આદિ પ્રકૃતિ) કેવી રીતે પ્રકટ રૂપે વિનિયોજિત થાય છે તેનું વિવેચન કરવામાં કુશળ બની ‘ત્રિગુણાત્મિકા પ્રકૃતિનો પરિણામ જ આ સમગ્ર જગત છે’ એમ નિશ્ચય કરે છે—તે પરબ્રહ્મ પરમાત્માનું સાક્ષાત્કાર કરે છે।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation arises from discriminative knowledge: understanding the subtle constituents of experience (often counted as the five tanmātras along with mind and intellect), recognizing the world as a transformation of three-guṇa Prakṛti, and knowing the Lord (Maheśvara) as the governing principle; such insight culminates in direct realization of the Supreme Brahman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa continues a philosophical exposition: he describes the kind of knower—versed in subtle tattvas and in the operation of primordial Nature—who transcends mere theory and attains experiential vision of the highest reality, Brahman.