Shloka 4

राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्

Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum

Devanagari script

महर्षे! पति और पुत्रोंसे हीन हुई युवतियोंका करुण विलाप सुनकर मुझे शान्ति नहीं मिल रही है ।।

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | maharṣe! pati-putra-vihīnā yuvatīnāṃ karuṇa-vilāpaṃ śrutvā me śāntiṃ na labhe || ity uktaḥ pratyuvācedaṃ vyāso yogavidāṃ varaḥ | yudhiṣṭhiraṃ mahāprājño dharmajño vedapāragaḥ—yudhiṣṭhireṇaivaṃ ukte vyāsaḥ punar idaṃ uvāca ||

Translation

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— “હે મહર્ષિ! પતિ અને પુત્રોથી વંચિત યુવતીઓનો કરુણ વિલાપ સાંભળીને મને શાંતિ મળતી નથી.” યુધિષ્ઠિરના આમ કહેતાં, યોગવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાપ્રાજ્ઞ, ધર્મજ્ઞ અને વેદપારંગત વ્યાસે ફરી આ રીતે ઉત્તર આપ્યો।

Word by Word

• {'maharṣe': 'O great seer (vocative of maharṣi)', 'pati': 'husband', 'putra': 'son', 'vihīnā': 'deprived of, bereft of', 'yuvatī': 'young woman', 'karuṇa': 'piteous, compassionate, sorrowful', 'vilāpa': 'lamentation, wailing', 'śrutvā': 'having heard', 'śānti': 'peace, inner calm, consolation', 'na labhe': 'I do not obtain / I cannot find', 'ity uktaḥ': 'having been spoken thus / when this was said', 'pratyuvāca': 'replied, answered back', 'vyāsaḥ': 'Vyāsa (Kṛṣṇa-Dvaipāyana), the sage', 'yogavidāṃ varaḥ': 'best among the knowers of yoga', 'mahāprājñaḥ': 'greatly wise', 'dharmajñaḥ': 'knower of dharma', 'vedapāragaḥ': 'one who has gone to the far shore of the Vedas

• master of the Vedas', 'punar': 'again', 'idaṃ uvāca': 'said this'}

Speaker

युधिषछ्िर उवाच

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Vyāsa
• young women (widows and bereaved mothers)