Shloka 20
Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
आत्मनो व्यापिनो ज्ञानमिदं पुत्रानुशासनम् | प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च
ātmano vyāpino jñānam idaṃ putrānuśāsanam | prayatāya pravaktavyaṃ hitāyānugatāya ca ||
પુત્ર, આ ઉપદેશ સર્વવ્યાપી આત્માનું જ્ઞાન જગાડવા માટે છે. તેને માત્ર તે જ વ્યક્તિ સમક્ષ કહવો જોઈએ જે સંયમી અને સાવધાન હોય, હિતની ભાવના ધરાવતો હોય અને શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુગામી હોય—જેથી તે માત્ર વાણી ન રહી સાચું કલ્યાણકારી માર્ગદર્શન બને.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse sets a rule of eligibility (adhikāra) for transmitting Self-knowledge: instruction about the all-pervading ātman should be given only to a disciplined, well-intentioned, and devoted follower, so that the teaching is received properly and used for welfare.
Vyāsa, in the didactic setting of the Śānti Parva, frames a spiritual instruction as a ‘son’s guidance’ and cautions that such knowledge should be communicated selectively—only to a prepared and faithful listener.