Shloka 8
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेतानतिवर्तते । सरितां सागरो भर्ता महावेलामिवोर्मिमान्,जैसे उत्ताल तरंगोंसे युक्त सरिताओंका स्वामी समुद्र कभी-कभी अपनी विशाल तटभूमिको भी लाँघ जाता है, उसी प्रकार यह भावात्तमिका बुद्धि चित्तवृत्तियोंके निरोधरूप योगमें स्थित होनेपर इन तीनों भावोंको लाँघ जाती है
seyaṁ bhāvātmikā bhāvāṁs trīn etān ativartate | saritāṁ sāgaro bhartā mahāvelām ivormimān ||
આ ભાવાત્મિકા બુદ્ધિ આ ત્રણેય ભાવોને વટાવી જાય છે. જેમ ઊંચા તરંગોથી ઉછળતો નદીઓનો સ્વામી સમુદ્ર ક્યારેક પોતાની વિશાળ કિનારરેખા પણ લાંઘી જાય છે, તેમ ચિત્તવૃત્તિ-નિરોધરૂપ યોગમાં સ્થિત થતાં આ ભાવાધારિત બુદ્ધિ તે ત્રણ અવસ્થાઓને પાર કરી જાય છે.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the disposition-formed intellect (buddhi shaped by mental states) can, when grounded in yogic restraint of mental fluctuations, transcend the three fundamental modes/states that ordinarily govern experience.
Vyāsa explains a psychological-spiritual point using a vivid simile: as the ocean sometimes surges beyond its shoreline, so the mind-intellect, when stabilized in yoga, can overstep the usual limits imposed by the three bhāvas.