Shloka 23
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
यच्च ते मनसि वर्तते परं यत्र चास्ति तव संशय: क्वचित् | श्रूयतामयमहं तवाग्रत: पुत्र कि हि कथयामि ते पुन:
vyāsa uvāca | yac ca te manasi vartate paraṁ yatra cāsti tava saṁśayaḥ kvacit | śrūyatām ayam ahaṁ tavāgrataḥ putra ki hi kathayāmi te punaḥ | praharṣaḥ prītir ānandaḥ sāmyaṁ svasthātmacittatā | akasmād yadi vā kasmād vartante sāttvikā guṇāḥ |
વ્યાસે કહ્યું—પુત્ર! તારા મનમાં જે પરમ શ્રેષ્ઠ છે અને જેના વિષે ક્યાંય તને સંશય થાય છે, તે પૂછ. મારા સમક્ષ સાંભળ; કહો, હું ફરી કયા વિષયનું ઉપદેશ આપું? જ્યારે અતિ હર્ષ, પ્રીતિ, આનંદ, સમતા અને સ્વસ્થ-ચિત્તતા—આ ગુણો અચાનક કે કોઈ કારણસર પ્રગટ થાય, ત્યારે જાણવું કે એ સાત્ત્વિક ગુણો છે.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Vyāsa identifies markers of sattva (purity/clarity): spontaneous or causally arising joy, affectionate contentment, inner bliss, equanimity, and a stable, healthy mind. These inner states are presented as ethical-psychological indicators of a sattvic disposition.
Vyāsa invites his interlocutor (addressed as ‘son’) to voice whatever he considers most important and any lingering doubts. He then begins characterizing sattvic qualities, setting up further instruction on the guṇas and inner conduct.