Shloka 13
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
अहेरिव गणादू् भीत: सौहित्यान्नरकादिव । कुणपादिव च स्त्रीभ्यस्तं देवा ब्राह्मणं विदु:
aher iva gaṇād bhītaḥ sauhityān narakād iva | kuṇapād iva ca strībhyaḥ taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ ||
જે જનસમૂહને સાપ સમાન માનીને તેની નજીક જતાં ડરે છે, સ્વાદિષ્ટ ભોજનથી થતી તૃપ્તિને નરક સમાન ગણીને તેનાથી દૂર રહે છે, અને સ્ત્રીઓને કૂણપ સમાન માનીને તેમની તરફથી વિરક્ત રહે છે—તેને જ દેવતાઓ બ્રાહ્મણ (બ્રહ્મજ્ઞાની) માને છે।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse praises radical restraint: avoiding the dangers of social entanglement (crowds), resisting sensual gratification (rich food and satiety), and cultivating dispassion toward sexual attraction—presented as marks of an ideal brāhmaṇa, i.e., one oriented to Brahman rather than pleasure.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa states a criterion by which the gods themselves ‘recognize’ a true brāhmaṇa: a person whose conduct shows fear of worldly snares and strong renunciation, expressed through vivid similes (snake, hell, corpse).