Shloka 2
Ātma-saṃyama-dharma: One-pointedness of Mind and Senses (शुक–व्यास संवादः)
Devanagari script
भूय एव तु लोके5स्मिन् सद्वृत्ति कालहैतुकीम् | यया सन्त: प्रवर्तन्ते तदिच्छाम्यनुवर्तितुम्,अब पुनः इस संसारमें प्रत्येक युगके अनुसार जो शिष्ट पुरुषोंकी आचार-परम्परा रही है तथा जिसके अनुकूल सत्पुरुषोंका बर्ताव होता आया है, उसका मैं भी अनुसरण करना चाहता हूँ
Translation
આ લોકમાં યુગયુગ પ્રમાણે જે શિષ્ટ પુરુષોની સદ્વૃત્તિની પરંપરા રહી છે અને જેના અનુરૂપ સત્પુરુષો વર્તતા આવ્યા છે—તેનું હું પણ અનુસરણ કરવા ઇચ્છું છું।
Word by Word
भूयःagain, further
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तुbut, however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
सद्वृत्तिम्good conduct, right practice
सद्वृत्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसद्वृत्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
कालहैतुकीम्dependent on time/age; conditioned by the times
कालहैतुकीम्:
TypeAdjective
Rootकालहैतुकी
FormFeminine, Accusative, Singular
ययाby which
यया:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Instrumental, Singular
सन्तःthe good people, the virtuous
सन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootसत्
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रवर्तन्तेact, proceed, conduct themselves
प्रवर्तन्ते:
TypeVerb
Rootप्र√वृत्
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
इच्छामिI wish, I desire
इच्छामि:
TypeVerb
Root√इष्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
अनुवर्तितुम्to follow, to conform to
अनुवर्तितुम्:
TypeVerb
Rootअनु√वृत्
FormTumun (infinitive)
Speaker
शुक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes