Shloka 16

Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)

Devanagari script

तदेतदृषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुमीयते । नवजं शशिन दृष्टवा वक्रतन्तुमिवाम्बरे,“इस बातको एक मन्त्रद्र्ठ ऋषिने विस्तारके साथ बताया है। अमावास्याके बाद आकाशमें एक टेढ़े और पतले सूतके समान प्रतीत होनेवाले नवोदित चन्द्रमाको देखकर ऐसा ही अनुमान किया जाता है

Translation

આ વાત એક મંત્રદ્રષ્ટા ઋષિએ વિસ્તારે કહી છે; અમાવાસ્યા પછી આકાશમાં નવોદિત ચંદ્રને જોઈ—જે વાંકડા, પાતળા સૂત જેવો દેખાય—તેમ જ અનુમાન થાય છે।

Word by Word

तत्that

एतत्this (very thing)

ऋषिणाby the sage

प्रोक्तम्said/declared

विस्तरेणin detail

अनुमीयतेis inferred/understood

नवजम्new-born/newly arisen

शशिनम्the moon

दृष्ट्वाhaving seen

वक्रतन्तुम्a crooked thread

इवlike/as if

अम्बरेin the sky

Speaker

भीष्म उवाच

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes