Shloka 12
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
यत्र गत्वा न ग्रियते यत्र गत्वा न जायते । न पुनर्जायते यत्र यत्र गत्वा न वर्तते
yatra gatvā na mriyate yatra gatvā na jāyate | na punar jāyate yatra yatra gatvā na vartate ||
એ જ તે અવસ્થા છે—જ્યાં પહોંચ્યા પછી ફરી મૃત્યુ નથી, જ્યાં પહોંચ્યા પછી ફરી જન્મ નથી; જ્યાં પુનર્જન્મ થતો નથી અને જ્યાં જઈને મનુષ્ય ફરી આ સંસારમાં પાછો ફરતો નથી।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines mokṣa as an attained state beyond the cycle of birth and death: reaching it ends mortality, rebirth, and any return to saṃsāra.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the highest good; here he describes the ultimate goal—liberation—using the marks of non-return and freedom from birth and death.