Shloka 25
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
कुर्यात् परिचयं योगे त्रैकाल्ये नियतो मुनि: । गिरिश्ज्ञे तथा चैत्ये वृक्षाग्रेषु च योजयेत्
kur yāt paricayaṃ yoge traikālye niyato muniḥ | giriśṛṅge tathā caitye vṛkṣāgreṣu ca yojayet | sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
વ્યાસે કહ્યું—નિયમમાં સ્થિત મુનિએ ત્રણેય સંધિકાળે (પ્રાતઃ, મધ્યાહ્ન, સાયં) યોગમાં સતત અભ્યાસ કરીને પરિચય દૃઢ કરવો. તે પર્વતશિખરો પર, તીર્થ-દેવાલયોમાં અને વૃક્ષોના શિખરો પર—એકાંત અને જાગૃતિ વધે એવા સ્થાનોમાં—અભ્યાસ કરે. સત્ત્વના સેવનથી ધીર પુરુષ નિદ્રા-આળસનો ઉચ્છેદ કરવા યોગ્ય બને છે અને સાધનાના વિઘ્નો દૂર કરે છે.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Regular, time-disciplined yoga practice—especially at the three daily junctions—combined with cultivating sattva (clarity and purity) enables a practitioner to overcome drowsiness and other inner obstacles, strengthening self-mastery.
In Śānti Parva’s instruction on peace and inner governance, Vyāsa gives practical guidance for a sage’s yogic regimen: when to practice (three times daily), where to practice (secluded, elevating places), and what inner quality supports success (sattva), culminating in the ability to cut off sleepiness.