Shloka 28
Śaṅkha–Likhita Upākhyāna: Daṇḍa, Confession, and the Purification of Kingship (शङ्ख-लिखितोपाख्यानम्)
हुत्वा तस्मिन् यज्ञवद्दावथारीन् पापान्मुक्तो राजसिंहस्तरस्वी | प्राणान् हुत्वा चावभूथे रणे स वाजिग्रीवो मोदते देवलोके,“उनका धनुष ही यूप था, करधनी प्रत्यज्चाके समान थी, बाण खुकु और तलवार खुवाका काम दे रही थी, रक्त ही घृतके तुल्य था, इच्छानुसार विचरनेवाला रथ ही वेदी था, युद्ध अग्नि था और चारों प्रधान घोड़े ही ब्रह्मा आदि चारों ऋत्विज् थे। इस प्रकार वे वेगशाली राजसिंह हयग्रीव उस यज्ञरूपी अग्निमें शत्रुओंकी आहुति देकर पापसे मुक्त हो गये तथा अपने प्राणोंको होमकर युद्धकी समाप्तिरूपी अवभूथ-स्नान करके वे इस समय देवलोकमें आनन्दित हो रहे हैं
vaiśampāyana uvāca | hutvā tasmin yajñavad dāvathārīn pāpān mukto rājasiṁhas tarasvī | prāṇān hutvā cāvabhūthe raṇe sa vājigrīvo modate devaloke |
વૈશમ્પાયન બોલ્યા— તે રણભૂમિમાં જાણે યજ્ઞમાં, શત્રુઓને આહુતિરૂપે અર્પણ કરીને તે પરાક્રમી રાજસિંહ પાપમુક્ત થયો. અને પોતાના પ્રાણશ્વાસોને પણ હોમ કરીને, યુદ્ધસમાપ્તિને તે યજ્ઞનું અવભૃથ-સ્નાન સમજી પૂર્ણ કરી, અશ્વગ્રીવ વીર વાજિગ્રીવ હવે દેવલોકમાં આનંદ કરે છે. (તેનું ધનુષ્ય જ યૂપ હતું, કરધણી પ્રત્યંચા સમાન; બાણ કુશ સમાન અને તલવાર સ્રુવનું કાર્ય કરતી; રક્ત ઘૃત સમાન; ઇચ્છાનુસાર વિચરતો રથ વેદી; યુદ્ધ અગ્નિ; અને ચાર મુખ્ય ઘોડા બ્રહ્મા આદિ ચાર ઋત્વિજ સમાન હતા.)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents a moral-theological metaphor: when a warrior fights as a disciplined act of duty and ultimately offers even his own life, the violent arena is reimagined as a sacrificial rite culminating in purification (freedom from pāpa) and attainment of devaloka. It emphasizes intention, duty, and self-offering rather than mere aggression.
Vaiśampāyana describes a powerful king/hero who, in battle, ‘offers’ enemies like oblations in a sacrifice; then, by giving up his own life, he completes the sacrifice’s final rite (avabhūtha) and is said to rejoice in heaven.