Shloka 4

अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः

Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas

Devanagari script

मनसश्षेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यमवाप्यते । येनोपायेन पुरुषैस्तत्‌ त्वं व्याख्यातुमहसि,मनुष्य मन और इन्द्रियोंको जिस उपायसे और जिस तरह एकाग्र कर सकता है, उस विषयका आप विशद विवेचन कीजिये

Transliteration

Śuka uvāca: manasaś cendriyāṇāṁ ca yathaikāgryam avāpyate | yenopāyena puruṣais tat tvaṁ vyākhyātum arhasi ||

Translation

શુકે કહ્યું— મનુષ્યો કયા ઉપાયથી અને કઈ રીતે મન તથા ઇન્દ્રિયોને એકાગ્ર કરી શકે, તે વિષય તમે કૃપા કરીને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવો.

Word by Word

• मनसः: of the mind
• मनसः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: मनस्
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• इन्द्रियाणाम्: of the senses
• इन्द्रियाणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• यथा: how; in what manner
• Type: Indeclinable
• Root: यथा

• एकाग्र्यम्: one-pointedness; concentration
• एकाग्र्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: एकाग्र्य
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अवाप्यते: is attained
• Type: Verb
• Root: अव√आप्
• Form: Present, Third, Singular, Atmanepada, Passive

• येन: by which
• येन: Karana
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Masculine/Neuter, Instrumental, Singular

• उपायेन: by the means; by the method
• उपायेन: Karana
• Type: Noun
• Root: उपाय
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• पुरुषैः: by men; by persons
• पुरुषैः: Karana
• Type: Noun
• Root: पुरुष
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• तत्: that (matter)
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: Nominative, Singular

• व्याख्यातुम्: to explain
• Type: Verb
• Root: वि√आख्या
• Form: Tumun (infinitive)

• अर्हसि: you ought; you are fit
• Type: Verb
• Root: √अर्ह्
• Form: Present, Second, Singular, Parasmaipada

Speaker

शुक उवाच

Characters & Entities

• Śuka