Shloka 21
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
एतमेव च नैवं च न चोभे नानुभे न च । कर्मस्था विषयं ब्रूयु: सत्त्वस्था: समदर्शिन:,कर्मवादी इस विषयमें यह पुरुषार्थ ही कार्यसाधक है, ऐसा नहीं कहते। ऐसा नहीं है, अर्थात् पुरुषार्थ नहीं, दैव कारण है, यह भी नहीं कहते। दोनों मिलकर कार्यसिद्धिके हेतु हैं, यह भी नहीं कहते और दोनों नहीं हैं, यह भी नहीं कहते हैं। तात्पर्य यह है कि वे इस विषयमें कुछ निश्चय नहीं कर पाते हैं; परंतु जो सत्त्वस्वरूप परमात्मामें स्थित हुए योगी हैं, वे समदर्शी हैं अर्थात् शम (ब्रह्म) को ही कारण मानते हैं
etameva ca naivaṁ ca na cobhe nānubhe na ca | karmasthā viṣayaṁ brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ ||
કર્મવાદીઓ આ વિષયમાં ક્યારેક કહે છે—“આ જ (પુરુષાર્થ) કારણ છે”; પછી કહે છે—“નહીં, પુરુષાર્થ નહીં, દૈવ કારણ છે”; ક્યારેક—“બંને મળીને સિદ્ધિ કરે છે”; અને ક્યારેક—“બંને નથી।” આમ તેઓ નિશ્ચય કરી શકતા નથી. પરંતુ સત્ત્વમાં સ્થિત સમદર્શી યોગીઓ એક જ પરમ તત્ત્વને કારણરૂપે જુએ છે.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Debates about whether success is caused by human effort, fate, both, or neither often remain inconclusive when argued from an action-centered standpoint. The verse points toward a higher, sattva-based yogic vision that sees an underlying, single reality as the true basis behind apparent causes.
Vyāsa is explaining a philosophical dispute about causality—how results arise—and contrasts the conflicting claims of karma-focused speakers with the steadier insight of sattva-established yogins who are described as samadarśin (equal-seeing).