Shloka 68
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
असेवन्त भुजिष्या वै दुर्जनाचरितं विधिम् | वहाँकी दासियाँ सुन्दर हार एवं अन्य आभूषण पहनकर मनोहर वेष धारण करतीं और दुराचारिणी स्त्रियोंकी भाँति चलती-फिरती, खड़ी होती और कटाक्ष करती हैं। साथ ही वे उस कुकृत्यको अपनाती हैं, जिसका आचरण दुराचारीजन करते हैं ।।
asevanta bhujisyā vai durjanācaritaṁ vidhim | striyaḥ puruṣaveṣeṇa puṁsaḥ strīveṣadhāriṇaḥ ||
શક્રે કહ્યું—ત્યાંના આશ્રિતો અને દાસ-દાસીઓ પણ દુર્જનો જેવો આચાર-વિધિ અપનાવે છે. સ્ત્રીઓ પુરુષવેશ ધારણ કરે છે અને પુરુષો સ્ત્રીવેશ ધારણ કરે છે; હાર અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ તેઓ દુરાચારિણીઓની માફક ચાલે-ફરે, ઊભા રહે અને કટાક્ષ કરે છે. આમ તેઓ એ જ કુકર્મ સ્વીકારી લે છે, જે અધમ લોકોની ટેવ છે.
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse condemns adopting the behavioral norms of the wicked (durjana-ācāra). It frames moral decline as a social contagion: when people imitate corrupt conduct—valuing display, flirtation, and transgressive habits—ethical order (dharma) erodes, regardless of outward adornment or role.
Śakra (Indra) describes a community where servants and dependents have taken up depraved customs. He highlights conspicuous adornment and provocative mannerisms, and notes role-reversal in dress (women in men’s attire and men in women’s attire) as part of a broader picture of disorderly, immoral behavior.