Shloka 58
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
केवल तुमने ही सौ यज्ञोंका अनुष्ठान किया हो, यह बात नहीं है। उन सभी राजाओंने सौ-सौ यज्ञ किये थे। सभी धर्मपरायण थे और सभी निरन्तर यज्ञमें संलग्न रहते थे। वे सभी आकाशमें विचरनेकी शक्ति रखते थे और युद्धमें शत्रुके सामने डटकर लोहा लेनेवाले थे ।। सर्वे संहननोपेता: सर्वे परिघबाहव: । सर्वे मायाशतधरा: सर्वे ते कामरूपिण:,वे सब-के-सब सुदृढ़ शरीरसे सुशोभित होते थे। उन सबकी भुजाएँ परिघ (लोहदण्ड) के समान मोटी और मजबूत थीं। वे सभी सैकड़ों माया जानते और इच्छानुसार रूप धारण करते थे
bhīṣma uvāca | kevalaṁ tvayāiva śata-yajñānām anuṣṭhānaṁ kṛtam iti na | teṣāṁ sarveṣāṁ rājñāṁ śata-śata-yajñāḥ kṛtāḥ | sarve dharma-parāyaṇāḥ sarve ca nityaṁ yajñeṣu saṁlagnāḥ | sarve ākāśa-gamanāśaktimantaḥ sarve ca yuddhe śatru-sammukhe sthitvā lohaṁ gṛhṇantaḥ || sarve saṁhanana-upetāḥ sarve parigha-bāhavaḥ | sarve māyā-śata-dharāḥ sarve te kāma-rūpiṇaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—એવું નથી કે માત્ર તું જ સો યજ્ઞો કર્યાં. તે બધા રાજાઓએ પણ સો-સો યજ્ઞો કર્યા હતા. બધા ધર્મપરાયણ હતા અને સતત યજ્ઞકર્મમાં લાગેલા રહેતા. તેમને આકાશમાં વિહરવાની શક્તિ હતી અને યુદ્ધમાં શત્રુ સામે અડગ રહી પરાક્રમ બતાવતા. બધા દૃઢ દેહવાળા હતા; બધાની ભુજાઓ પરિઘ (લોખંડના દંડ) જેવી ભારે અને મજબૂત હતી. બધા સૈકડો માયાવિદ્યાઓ જાણતા અને ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરી શકતા.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma counters pride in singular achievement: even extraordinary ritual merit (a hundred sacrifices) is not unique. True excellence is framed as sustained dharmic commitment—steadfastness in duty, continual sacrificial discipline, and courage in battle—rather than self-congratulation over one metric of merit.
Bhishma describes a class of earlier kings, emphasizing that many of them performed vast sacrificial rites and were both righteous and formidable. He highlights their martial steadfastness and even their extraordinary, quasi-divine capacities (sky-travel, magical arts, shape-shifting) to underscore the scale of past exemplars.