Shloka 6
अध्याय २२० — बलिवासवसंवादः
Bali–Vāsava Dialogue on Kāla and Steadfastness
तेजो दमेन धप्रियते तन्न तीक्ष्णोडधिगच्छति । अमित्रांश्व बहुन् नित्यं पृथगात्मनि पश्यति,दमसे ही तेजको धारण किया जाता है, जिसमें दमका अभाव है, वह तीव्र कामवाला रजोगुणी पुरुष उस तेजको नहीं धारण कर सकता और सदा काम, क्रोध आदि बहुत-से शत्रुओंको अपनेसे पृथक् अनुभव करता है
tejo damena dhriyate tan na tīkṣṇo ’dhigacchati | amitrāṁś ca bahūn nityaṁ pṛthag ātmani paśyati ||
ભીષ્મે કહ્યું—દમ (આત્મસંયમ) વડે જ તેજ અને આંતરિક શક્તિ ટકી રહે છે; સંયમ વિનાનો તીક્ષ્ણ અને ઉતાવળિયો પુરુષ તે તેજને સાચે ધારણ કરી શકતો નથી. રજોગુણથી પ્રેરિત એવો માણસ કામ, ક્રોધ વગેરે અનેક શત્રુઓને હંમેશાં પોતાથી જુદા માનીને જુએ છે; તેથી અંદરથી વિભાજિત અને અસુરક્ષિત રહે છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True tejas (inner radiance and strength) is preserved by dama (self-restraint). Without restraint, a person becomes driven by passion and harshness, loses inner stability, and experiences desire, anger, and similar impulses as hostile forces that overpower the self.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and inner discipline. Here he explains that moral-spiritual power is not mere intensity; it depends on restraint, and lack of restraint leads to continual conflict with one’s own inner ‘enemies’.