Shloka 33
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
एवं त्वक्चक्षुषी जिह्नला नासिका चेति पठचमी । स्पर्शे रूपे रसे गन्धे तानि चेतो मनश्न॒ तत्
evaṁ tvak-cakṣuṣī jihvā nāsikā ceti pañcamī | sparśe rūpe rase gandhe tāni ceto manaś ca tat ||
એ જ રીતે ત્વચા, નેત્ર, જિહ્વા અને નાસિકા—આ પાંચેય—ક્રમશઃ સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને ગંધના આશ્રય છે. પરંતુ આ બધાનું મૂળ કારણ મન છે; તેથી આ સર્વ ઇન્દ્રિયો મન પર આધારિત અને મનઃસ્વરૂપ જ સમજવી જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The senses operate in their respective domains (touch, form, taste, smell), but their functioning and direction depend on the mind; therefore, mastery of the mind is essential for ethical self-control and inner discipline.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation-oriented reflection, Bhishma continues a philosophical explanation of the human faculties, describing how the sense-organs relate to their objects and how the mind stands as their common cause and coordinator.