Shloka 25
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
साच्चिको राजसशक्षापि तामसक्षापि ते त्रयः । त्रिविधा वेदना येषु प्रसूता: सर्वसाधना:
sāttviko rājasas tathāpi tāmasaś cāpi te trayaḥ | trividhā vedanā yeṣu prasūtāḥ sarva-sādhanāḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—આ ત્રણેય સાત્ત્વિક, રાજસ અને તામસ—એ રીતે ત્રિવિધ છે. તેમના દ્વારા ઉત્પન્ન થનારા અનુભવ પણ ત્રિવિધ જ છે; અને એમાંથી હર્ષ, પ્રીતિ વગેરે સર્વ આંતરિક ભાવો જન્મે છે, જે સર્વ પ્રયત્નોના સાધન બને છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma explains that inner experience and motivation are conditioned by the three guṇas—sattva, rajas, and tamas—and that the feelings arising from them shape one’s dispositions and capacities for pursuing any goal; ethical cultivation therefore involves understanding and refining these guṇa-based tendencies.
In Śānti Parva’s instruction on conduct and inner discipline, Bhīṣma continues his teaching by classifying human experiences and dispositions according to the three guṇas, linking psychological states (like joy and affection) to their underlying qualities.