Shloka 22
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
वाक् च शब्दविशेषार्थमिति पज्चान्वितं विदु: । एवमेकादशैतानि बुद्धया55शु विसृजेन्मन:
vāk ca śabdaviśeṣārtham iti pañcānvitaṃ viduḥ | evam ekādaśaitāni buddhyāśu visṛjen manaḥ ||
વાક્-ઇન્દ્રિય શબ્દના વિશેષ ભેદોને ઉચ્ચારવા માટે છે—એવું જાણવું. આ રીતે પાંચ કર્મઇન્દ્રિયો પોતાના-પોતાના પાંચ વિષયો સાથે સંયુક્ત માનવામાં આવે છે. તેથી મન સહિત આ એકાદશ ઇન્દ્રિયોના વિષયો બુદ્ધિ દ્વારા શીઘ્ર ત્યજી દેવા જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the faculties (including speech and the other senses) are oriented toward their objects, but one should, using buddhi (discriminative intellect), promptly abandon attachment to those objects—practicing indriya-nigraha (sense-restraint) and inner renunciation.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues his philosophical exposition to Yudhiṣṭhira, explaining the functional relation between faculties and their objects and urging disciplined withdrawal from sense-objects through discernment.