Shloka 15
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
Devanagari script
अनात्मेति च यद् दृष्टं तेनाहं न ममेत्यपि । वर्तते किमधिष्ठानात् प्रसक्ता दुः:खसंसृति:
Translation
તેના વિપરીત જેમની દૃષ્ટિમાં આ દૃશ્ય પ્રપંચ ‘અનાત્મા’ તરીકે સિદ્ધ થઈ ગયો છે, તેમને તેમાં ન ‘અહં’ રહે છે ન ‘મમ’; તો પછી દુઃખ-સંસૃતિ તેમને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય? તે દુઃખો માટે આધાર જ શું બાકી રહે?
Word by Word
अनात्माnon-self
अनात्मा:
Karma
TypeNoun
Rootअनात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
यत्which (that which)
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
दृष्टम्seen/realized
दृष्टम्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
तेनby that/therefore
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
अहम्"I" (ego-notion)
अहम्:
TypePronoun
Rootअहम्
Form—, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
मम"my/mine"
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
वर्ततेarises/occurs/continues
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormLat (present), Atmanepada, Third, Singular
किम्what?
किम्:
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative, Singular
अधिष्ठानात्from a basis/support
अधिष्ठानात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअधिष्ठान
FormNeuter, Ablative, Singular
प्रसक्ताattached/ensnared; having arisen (as clinging)
प्रसक्ता:
TypeVerb
Rootप्रसञ्ज्
Formक्त (past passive participle, used adjectivally), Feminine, Nominative, Singular
दुःख-संसृतिःcycle/stream of suffering (painful transmigration)
दुःख-संसृतिः:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख + संसृति
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes