Shloka 11
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
त॑ं समासीनमागम्य कापिलं मण्डलं महत् | पञ्चस्रोतसि निष्णात: पज्चरात्रविशारद:
taṁ samāsīnam āgamya kāpilaṁ maṇḍalaṁ mahat | pañcasrotasi niṣṇātaḥ pañcarātraviśāradaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—આસુરિ મુનિ આશ્રમમાં આસનસ્થ હતા ત્યારે કપિલ-મતના અનુયાયી મુનિઓનો એક મહાન્ મંડળ ત્યાં આવ્યું. તેમાં પઞ્ચશિખ પણ હતા—પઞ્ચસ્રોત (ઇન્દ્રિય-મન પ્રવાહ)માં નિષ્ણાત અને પઞ્ચરાત્ર પરંપરામાં વિશારદ. તેમણે દરેક પુરુષમાં સ્થિત અવ્યક્ત તત્ત્વ અને પરમ સત્ય વિષે ઉપદેશ માગ્યો.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a quest for higher knowledge: sages approach a seated teacher to inquire into the avyakta (the unmanifest) and the supreme truth present within beings. It highlights disciplined expertise (niṣṇāta, viśārada) as a qualification for subtle inquiry, and it places Sāṅkhya (Kāpila) and Pañcarātra learning in a shared ethical-spiritual pursuit of liberation.
In Bhīṣma’s narration, Āsuri is seated in his hermitage when a large group of Kapila-aligned sages arrives. They request instruction about the inner, unmanifest principle and ultimate reality. Pañcaśikha is singled out as a distinguished member of the group, renowned for mastery over the ‘five streams’ and for expertise in Pañcarātra.